Балансирањето на електроенергетскиот систем – клуч за стабилно снабдување со електрична енергија

Пишува: Александар Ристовски, раководител на Оддел за управување на пазарот на електрична енергија
Национален оператор на пазар на електрична енергија – МЕМО ДООЕЛ Скопје

Потреба од Балансирање на Електроенергетскиот Систем

Рамнотежата помеѓу производството и потрошувачката на електрична енергија е основен предуслов за стабилно функционирање на електроенергетскиот систем (ЕЕС). Секое отстапување на моќноста предизвикува промена на фреквенцијата и отстапување од нејзината номинална вредност. Овие нарушувања негативно влијаат врз потрошувачите и генераторите и можат да доведат до испади, создавање уште поголеми дебаланси и дисфункција целиот систем.

Отстапувањата во системот се јавуваат поради:

• Испад на производна единица, вод или потрошувач,

• Отстапувања на потрошувачката или производството од планираните вредности (грешки при прогнозирање),

• Брзи промени на потрошувачката или производството.

Механизми за Регулација на Фреквенцијата

Со развојот на ЕЕС се воведуваат различни механизми за регулација на фреквенцијата. Тие овозможуваат зголемување или намалување на моќноста на производните единици или потрошувачи со цел воспоставување на баланс и стабилизирање на фреквенцијата на номиналната вредност.

За таа цел постојат:

• Производни капацитети што можат да реагираат со зголемување или намалување на моќноста,

• Потрошувачи кои можат да ја прилагодат својата потрошувачка според потребите на системот.

Пазар на Балансна Енергија

Во услови на либерализиран пазар на електрична енергија, одговорноста за одржување на фреквенцијата ја има МЕПСО како оператор на преносниот систем (ОПС).

Бидејќи не располага со сопствени производни капацитети, МЕПСО ги набавува услугите за регулација од производни единици или потрошувачи што ги исполнуваат техничките критериуми. На овој начин се формираат пазари на различни типови резерви и балансна енергија, каде што единствен купувач е ОПС. Регионалната интеграција на овие пазари е предуслов за создавање единствен европски пазар на услуги за регулација на фреквенцијата.

Ресурси за Балансирање преку Пазарот

• Управување на Производството – гасни турбини и хидроцентрали со брза реакција.

• Управување на Потрошувачката – автоматски системи и стимули за промена на потрошувачката.

• Складирање на Енергија – батерии и други системи што апсорбираат или испорачуваат енергија по потреба.

Предизвици во Балансирањето

Неколку фактори го отежнуваат балансирањето на системот:

• Интеграција на обновливи извори на енергија – променливост и непредвидливост на ветерната и соларната енергија.

• Променливост на потрошувачката – непредвидлив обем на оптоварувањето, што бара прецизна прогностика и брзи реакции.

• Загушување на мрежата – ограничен преносен капацитет што го отежнува преносот на ресурси меѓу региони.

Улогата на МЕМО ДООЕЛ Скопје

Од 2008 година, МЕМО ДООЕЛ Скопје како Оператор на пазарот со електрична енергија ја има одговорноста за:

• Пресметка на разликите помеѓу планираната и реализираната количина на електрична енергија,

• Применување на балансен механизам опишан во Правилата за балансирање на електроенергетскиот систем (а во иднина во новите Правила за регистрација на пазар),

• Групирање на учесниците во балансни групи претставувани од балансно одговорни страни,

• Пресметка на отстапувањата врз основа на планирани и измерени количини.

Финансиско Порамнување

• За секој час се применуваат цени за порамнување добиени на пазарот на балансна енергија.

• МЕМО користи специјализиран софтверски пакет за водење на балансни групи и пресметка на порамнувања. • Финансиското порамнување го врши МЕПСО АД Скопје, кој ги распределува средствата кон давателите на балансни услуги.

Заклучок

Во земјава, балансирањето на електроенергетскиот систем претставува основа за сигурно и стабилно снабдување со електрична енергија. Интеграцијата на обновливите извори, динамиката на потрошувачката и ограничувањата на мрежата наметнуваат потреба од современи механизми и ефикасна координација меѓу сите учесници на пазарот. МЕПСО и МЕМО, преку своите надлежности, имаат клучна улога во одржување на рамнотежата и финансиската стабилност во системот, а регионалната интеграција ќе придонесе за поголема конкурентност, ефикасност и сигурност во снабдувањето со електрична енергија.

МЕМО ИНФО